Gwiazdy optycznie podwójne mogą leżeć bardzo daleko od siebie, a jednak z naszego punktu widzenia zdają się "pokrywać".
Gwiazda, którą po raz pierwszy zidentyfikowano jako układ podwójny, znajduje się w południowej części nieba w gwiazdozbiorze Strzelca (Sagittarius). Jest to mało znana para gwiazd v1 i v2 Sagittari, które zostały opisane jako układ podwójny przez astronoma Klaudiusza Ptolemeusza (1)około roku 140.
Pierwszą, odkrytą przez lunetę gwiazdą podwójną był Mizar(2), ζ UMa Ursa Major(3). Odkrycia tego dokonał Riccioli, około r. 1650. Do dzisiaj jest najsłynniejszą taką parą. (W rzeczywistości jest to układ 6-krotny, lecz gołym okiem lub przez małe przyrządy optyczne są widoczne jedynie dwa składniki).
Do 1775 mało interesowano się gwiazdami podwójnymi, choć wykryto ich do tego czasu blisko 90. Uważano je za układy Optycznie Podwójne, to jest widoczne jako podwójne tylko wskutek przypadkowej zbieżności kierunków.
Za odkrywcę natury gwiazd podwójnych uważa się Williama Hershela, który rozpoczął obserwację gwiazd podwójnych z zamiarem wyznaczania paralaks gwiazdowych zakładając, że obserwowane przez niego pary gwiazd są układami optycznie podwójnymi.
Gdyby bowiem jeden ze składników takiego układu był położony znacznie bliżej niż składnik drugi, to w odległościach kątowych obu składników powinny występować przesunięcia paralaktyczne w okresie rocznym.
Tego rodzaju przesunięć Herschel nie odkrył, natomiast zauważył u wielu gwiazd podwójnych zmiany we wzajemnym położeniu składników, wskazując na istnienie ruchu orbitalnego.
Było to doniosłe stwierdzenie faktu, że obserwowane przez niego pary gwiazd są układami fizycznie podwójnymi.
(1) Klaudiusz Ptolemeusz, Ptolemeusz Klaudiusz lub po prostu Ptolemeusz (łac. Claudius Ptolemaeus, gr. Κλαύδιος Πτολεμαος Klaudios Ptolemaios) (ok. 100 - ok. 168) grecki uczony pochodzący z Tebaidy, który kształcił się i działał w Aleksandrii. Napisał wiele dzieł z dziedziny matematyki, astronomii, geografii i muzyki. Jego poglądy na budowę świata na wiele stuleci ugruntowały pogląd geocentryczny, który został obalony dopiero przez Mikołaja Kopernika. Ptolemeusz był też twórcą modelu ruchu ciał niebieskich, wykorzystującego deferenty. Jego dzieło Nauka geograficzna opisywało położenie ponad 3000 miejscowości, między innymi Kalisię, identyfikowaną przez niektórych uczonych (szczególnie dawniej) z Kaliszem. Stworzył zasady konstruowania map w dziele Wstęp do geografii. Prace Ptolemeusza z zakresu astronomii zebrane zostały w dziele He mathematike syntaxis, znanym również później jako Ho megas astronomos. Używana współcześnie nazwa Almagest, powstała od greckiego słowa megiste (największy), któremu arabscy uczeni dodali w IX wieku przedimek al. Almagest jest podsumowaniem osiągnięć greckiej astronomii, m.in. jest głównym źródłem wiedzy o odkryciach Hipparcha.
(2) Mizar (ζ UMa) – gwiazda wielokrotna (poczwórna), czwarta co do jasności w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy, (wielkość gwiazdowa dla całego układu: 2,23m). Gwiazda ta jest odległa od Słońca o ok. 78 lat świetlnych. Jej wielkość absolutna dla całego systemu wynosi 0,33m. System Mizara składa się z czterech gwiazd – ściślej dwóch par gwiazd podwójnych, które obiegając się wzajemnie, krążą także wokół wspólnego środka masy całego układu. Dopiero niedawno udało się je rozdzielić jako osobne gwiazdy, wcześniej były gwiazdami spektroskopowo podwójnymi. Składniki Mizar A1 i Mizar A2 mają jasność widomą 2,3m, zaś Mizar B1 i Mizar B2 4,0m. Mizar znajduje się na niebie w niewielkiej odległości (709" do gwiazdy Alkor. Oba obiekty uchodzą za gwiazdę wizualnie podwójną i nie są ze sobą związane grawitacyjnie.
(3) Wielka Niedźwiedzica (łac. Ursa Maior, dop. Ursae Maioris, skrót UMa) – gwiazdozbiór okołobiegunowy nieba północnego, a zarazem trzecia co do wielkości konstelacja nieba. Na naszej szerokości geograficznej widoczna przez cały rok.
Najjaśniejsze gwiazdy Wielkiej Niedźwiedzicy tworzą charakterystyczny i łatwy do odszukania na niebie układ Wielkiego Wozu, którego "dyszel" jest jednocześnie "ogonem" niedźwiedzicy. Najjaśniejszą gwiazdą w tym gwiazdozbiorze jest α UMa (Dubhe) o jasności 1,8m. Inne jasne gwiazdy: * β UMa (Merak), jasność 2,4 * γ UMa (Phekida), jasność 2,4 * δ UMa (Megrez), jasność 3,3 * ε UMa (Alioth) o jasności zmiennej od 1,7 do 1,8 * ζ UMa, gwiazda podwójna, składająca się z Mizara (2,3 wielkości gwiazdowych) i Alkora (4 wielkości gwiazdowe); dostrzeżenie Alkora gołym okiem jest trudne, ale możliwe dla osób o dobrym wzroku.
Obiekty mgławicowe:
- M 81 – jasna galaktyka spiralna, widoczna przez lornetkę;
- M 82 - słabsza od niej galaktyka nieregularna.
